Słodycz, z której bakterie nic nie mają. Ksylitol a zęby

Dlaczego cukier niszczy zęby, a ksylitol nie?

Zacznę od mechanizmu, bo bez niego cała reszta brzmi jak marketing. W twojej jamie ustnej mieszkają bakterie, z których najgroźniejsza dla szkliwa nazywa się Streptococcus mutans. Ona nie wierci dziur w zębach bezpośrednio. Robi to kwas, który powstaje, gdy bakteria fermentuje cukier z twojej diety. Każda słodka przekąska to dla niej dostawa paliwa: cukier wchodzi, kwas wychodzi, pH w ustach spada, szkliwo się rozpuszcza.

Ksylitol wygląda dla bakterii jak cukier, ale ma inną budowę chemiczną i bakterie nie potrafią go strawić. Pobierają go, nie umieją nic z nim zrobić i nie produkują kwasu. Dostają słodycz, z której nic nie mają. Dlatego zamiana cukru na ksylitol to nie tylko mniej kalorii i brak skoków glukozy, o czym pisałam w poprzednim wpisie, ale też odcięcie dostaw paliwa bakteriom próchnicy.

Co pokazały fińskie badania nad ksylitolem?

Finowie zaczęli badać ksylitol pod kątem zębów w 1970 roku, a najsłynniejsze badania przeprowadzono na Uniwersytecie w Turku: grupy uczestników przez dwa lata jadły produkty słodzone cukrem, fruktozą albo ksylitolem, a naukowcy liczyli nowe ubytki. Grupa ksylitolowa wypadła najlepiej i to z tych badań pochodzą często cytowane liczby o redukcji próchnicy sięgającej kilkudziesięciu procent. Rok 1975 przyniósł pierwszą na świecie gumę do żucia z ksylitolem, najpierw w Finlandii, i od tego momentu ksylitol na stałe wszedł do fińskiej profilaktyki.

Jest jeszcze jedno badanie, które robi wrażenie, bo dotyczy dzieci, zanim w ogóle mają zęby do mycia. Niemowlęta rodzą się bez bakterii próchnicy i łapią je najczęściej od rodziców. Fińscy badacze sprawdzili, co się stanie, gdy matki z dużą ilością bakterii w ślinie będą regularnie żuły gumę z ksylitolem: przenoszenie bakterii na dzieci spadło, a ich dzieci w wieku pięciu lat miały znacząco mniej próchnicy niż w grupach kontrolnych.

Będę z tobą szczera co do jednego: te badania robiono głównie na gumach i pastylkach, czyli tam, gdzie ksylitol ma długi, częsty kontakt z jamą ustną, a nie na łyżeczce w kawie. Słodząc nim herbatę czy galaretkę, na pewno nie karmisz bakterii tak, jak karmiłby je cukier, i to jest pewnik. Dodatkowy efekt ochronny najlepiej udokumentowano przy regularnym kontakcie ksylitolu z zębami w ciągu dnia.

Jak korzystać z ksylitolu, żeby zęby miały z tego najwięcej?

Zasada wynika wprost z badań: liczy się regularność i kontakt z jamą ustną, nie jednorazowa duża porcja. Najprościej zacząć od zamiany cukru na ksylitol wszędzie tam, gdzie słodzisz na co dzień, czyli w kawie, herbacie, deserach i wypiekach. Ja dosładzam nim nasze galaretki, więc deser po obiedzie przestaje być prezentem dla bakterii.